ศูนย์ข้อมูลงานศิลปกรรม สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร

องค์ความรู้

โครงการศึกษารวบรวมข้อมูลเพื่อจัดทำองค์ความรู้ด้านศิลปกรรม “การจัดทำโครงสร้างพระที่นั่งปาฏิหาริย์ทัศไนย (จำลอง)"

การจัดสร้างพระที่นั่งปาฏิหาริย์ทัศไนย(จำลอง) นับเป็นโครงการที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการอนุรักษ์และสืบทอดมรดกทางวัฒนธรรมของไทย สามารถศึกษาและทำความเข้าใจวิเคราะห์รายละเอียดของสถาปัตยกรรม รูปแบบงานศิลปกรรม รวมถึงเทคนิคการจัดสร้าง และวัสดุที่ใช้ในสมัยโบราณ โดยกระบวนการจัดทำองค์ความรู้ในครั้งนี้เป็นการศึกษา รวบรวมขั้นตอนการจัดทำโครงสร้างพระที่นั่งปาฏิหาริย์ทัศไนย(จำลอง) โดยศึกษาจากการคัดลอกโครงสร้างและลวดลายประกอบ พระที่นั่งปาฏิหาริย์ทัศไนย ที่ทำการบูรณะซ่อมแซมโดยกลุ่มงานช่างแกะสลักและช่างไม้ประณีต ซึ่งเป็นกระบวนการซ่อมแบบโบราณเพื่อสืบทอดเรียนรู้การทำงานโครงสร้างไม้แบบโบราณ และศึกษารูปแบบลวดลายประกอบพระที่นั่งฯ ที่มีความหมายและความสำคัญ โดยจัดสร้างขนาดจำลอง มาตราส่วน ๑ : ๕๐ ในลักษณะและรูปแบบเดียวกับพระที่นั่งปาฏิหาริย์ทัศไนยองค์จริง ส่วนประกอบทุกส่วนสามารถถอดประกอบได้เช่นเดียวกับพระที่นั่งฯองค์จริง เพื่อให้ผู้ที่สนใจสามารถเรียนรู้และเข้าใจตั้งแต่การจัดทำโครงสร้างส่วนฐาน ตัวเรือน ชั้นหลังคา และลวดลายแกะสลักประกอบองค์พระที่นั่งฯ เป็นการสืบทอดความรู้และทักษะให้แก่ช่างรุ่นใหม่ เพื่อรักษาและพัฒนางานช่างฝีมือไทยให้คงอยู่สืบไป ทั้งยังเกิดประโยชน์ทางตรง ในการนำความรู้ที่ได้ไปใช้ในการประกอบพระที่นั่งปาฏิหาริย์ทัศไนย ณ พระราชวังสนามจันทร์ ให้มีความสมบูรณ์และถูกต้องตามรูปแบบโบราณที่สืบทอดมา การจัดทำองค์ความรู้ในครั้งนี้ ได้รับการถ่ายทอดและคำแนะนำในการจัดสร้างผลงานศิลปกรรม จากนายอุดมพร สายประสิทธิ์ นายช่างศิลปกรรมทักษะพิเศษ ผู้มีประสบการณ์และความเชี่ยวชาญทางด้านงานโครงสร้างของกลุ่มงานช่างแกะสลักและช่างไม้ประณีต กลุ่มประณีตศิลป์ สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร โดยได้จัดทำเป็นเอกสารองค์ความรู้ด้านศิลปกรรมเพื่อเผยแพร่ให้ผู้สนใจและเยาวชนรุ่นหลังได้เรียนรู้และสืบทอดงานศิลปกรรมต่อไป

โครงการสร้างต้นแบบเพื่อจัดทำองค์ความรู้ด้านศิลปกรรม ความรู้ด้านการปิดทองทึบ

งานลงรักปิดทอง คาดว่าคงจะมีการสร้างงานประเภทนี้มานานมากแล้ว ดังที่มีคำกล่าว แต่โบราณมาว่าพระพุทธองค์ และพระอรหันต์บางองค์มีผิวพระวรกายดั่งทองทา แต่ด้วยทองคำเป็นโลหะธาตุไม่ใช่น้ำหรือของเหลวจะได้นำมาทาอะไรให้เป็นสีทองได้ และการรู้จักใช้ทองคำก็มีมาแต่สมัยพุทธกาลแล้วดังที่ปรากฏในพระไตรปิฏก ว่านางสุชาดา ถวายข้าวมธุปายาสใส่ภาชนะถาดทองคำแด่พระพุทธองค์ส่วนงานช่างปิดทองนั้น คงจะมีการพยายามหาวิธีการทางช่างที่จะใช้ทองอย่างประหยัดบนพื้นที่กว้าง จึงได้คิดหาวิธีนำทองคำมาตีแผ่เป็นแผ่นบางแล้วหุ้มวัตถุที่ต้องการให้ดูเป็นทองทั้งหมด ซึ่งก็ยังต้องใช้ทองจำนวนมากอยู่จึงคิดค้นหาวิธีต่อไปว่าทำอย่างไรจึงจะประหยัดทองให้ได้มากที่สุด จึงได้เกิดการตีทองให้บางยิ่งขึ้น จนเป็นทองคำเปลว แล้วหาวิธีการปิดทับผิววัสดุที่ต้องการให้เป็นทองนั้นด้วยสารเหนียว เช่น ยางไม้ประเภทต่าง ๆ และยางที่ดีที่สุด ก็ได้แก่ ยางของต้นรักใหญ่ หรือรักน้ำเกลี้ยง เมื่อได้ยางรักจากต้นแล้วต้องนำมากรองให้รักสะอาดปราศจากผงฝุ่น ยางของรักมีสีน้ำตาลดำ และสีดำสนิท นำมาทาพื้นวัสดุที่จะปิดทองเมื่อมีความเหนียวพอเหมาะ จึงใช้ทองคำเปลวปิดลงไปให้ทั่ว จึงดูแล้วรู้สึกหรือเห็นวัสดุนั้นเป็นสีทองสุกปลั่งเหมือนดั่งว่าเป็นทองคำทั้งชิ้นงาน งานช่างปิดทองจึงเป็นงานที่คู่กับงานชา่ งรักมาโดยตลอด..

ดูทั้งหมด

ความรู้ทั่วไป

การเขียนภาพนาค : องค์ความรู้จากครูช่าง นายอมร ศรีพจนารถ

"นาค" หรือ "พญานาค" เป็นนามเรียกสัตว์ประดิษฐ์ลักษณะหนึ่งของศิลปะไทย ตามความหมายนี้หมายถึง งูมีหงอนชนิดหนึ่งในวรรณคดี กล่าวว่ามีอิทธิฤทธิ์มาก ที่อยู่คือเมืองบาดาลใต้พื้นดิน

การออกแบบตราสัญลักษณ์ นิทรรศการพิเศษ เรื่อง "เซรามิกแห่งแหลมทองและแดนอาทิตย์อุทัย : สานตำนานสายใยไม่เสื่อมคลายในพาณิชยวัฒนธรรมโลก"

ตราสัญลักษณ์นิทรรศการพิเศษ เรื่อง "เซรามิกแห่งแหลมทองและแดนอาทิตย์อุทัย : สานตำนานสายใยไม่เสื่อมคลายในพาณิชยวัฒนธรรมโลก" ประกอบไปด้วยสัญลักษณ์ปลาคู่ อันหมายความถึงความมั่งคั่งสมบูรณ์ โดยด้านซ้ายเป็นลายปลากาซึ่งได้ต้นแบบแนวความคิดมาจากเครื่องสังคโลกในสมัยสุโขทัยที่นิยมวาดรูปปลาลงบนภาชนะ หมายถึงความอุดมสมบูรณ์ของบ้านเมืองดังคำกล่าวที่ว่า “ในน้ำมีปลา ในนามีข้าว” ด้านขวามือเป็นลายปลาคาร์ป ซึ่งได้แนวความคิดมาจากสัญลักษณ์ ธงปลาคาร์ปของชาวญี่ปุ่น โดยระหว่างปลาคู่ประดับด้วยช่อดอกราชพฤกษ์ดอกไม้ประจำชาติไทยและดอกซากุระเป็นดอกไม้ที่แสดงถึงเอกลักษณ์ความเป็นญี่ปุ่น ถัดลงมาด้านล่างระหว่างหางปลาทั้งสองมีธงชาติของทั้งสองประเทศเชื่อมต่อกัน หมายถึง ทั้งสองประเทศเป็นมิตรไมตรีต่อกัน มีการประสานร่วมมือกันในด้านต่าง ๆ รวมไปถึงงานเซรามิก ศิลปกรรมที่ทรงคุณค่าของทั้งสองประเทศ

ดูทั้งหมด