ประวัติ เรื่องราวครูช่างแห่งวงการศิลปะไทยสมัยรัตนโกสินทร์นี้ อ้างอิงจากหนังสือ “ตำราศิลปะไทยรัตนโกสินทร์” ของ น ณ ปากน้ำ เพื่อเป็นการเชิดชู และรำลึกถึง ครู อาจารย์ ผู้ที่เป็นแบบอย่างแนวทาง และได้ถ่ายทอดความรู้ไว้ให้กับบรรดาลูกศิษย์สืบต่อกันมา ทั้งท่านที่มีความเกี่ยวข้องกับกรมศิลปากรโดยตรง และท่านที่มีคุณูปการต่อวงการศิลปะไทย สร้างผลงานไว้ในสถานที่สำคัญ ๆ เป็นครูในสถาบันศิลปะที่สร้างบุคลากรด้านช่างศิลปะไทยมาจนถึงทุกวันนี้ ทุกท่านล้วนมีชื่อเสียงและฝีมือเป็นที่เลื่องลือ     ที่ได้เรียบเรียงไว้นี้ อาจจะกล่าวถึงไม่ครบทุกท่าน แต่ตามเอกสารที่ปรากฏประวัติที่มีผู้รวบรวมไว้ ขอนำมาเสนอเพื่อให้ผู้ที่มีความสนใจด้านศิลปะไทย ได้รู้จักครูช่างในยุคต้น ๆ  และเข้าใจความเป็นมาแห่งวงการศึกษาศิลปะไทยสมัยรัตนโกสินทร์ มาจนถึงปัจจุบัน

กลุ่มงานช่างบุและช่างศิราภรณ์ กลุ่มประณีตศิลป์ สำนักช่างสิบหมู่ ได้รับมอบหมายจากกรมศิลปากร ให้ดำเนินการจัดสร้างเปลวรัศมีพระพุทธสิหิงค์(องค์จริง) ประกอบบนพระเศียรพระพุทธสิหิงค์ ด้วยเทคนิควิธีการแบบการหล่อโลหะแบบสุญญากาศ ประดับอัญมณี ลงยาสีแบบดั้งเดิม โดยเริ่มดำเนินการตั้งแต่เดือนพฤษภาคม ๒๕๖๘ และดำเนินการแล้วเสร็จในเดือน กันยายน ๒๕๖๘   

ความแตกต่างระหว่าง "ตะลุ่ม พานแว่นฟ้า และเตียบ"

                 พระมงคลบพิตร ประดิษฐานอยู่ภายในวิหารบริเวณพระราชวังโบราณ ทางทิศใต้ของวัดพระศรีสรรเพชญ์ เป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัย เป็นพระพุทธรูปสำริด เมื่อวันที่ ๒๖ เมษายน ๒๕๓๔ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ได้เสด็จพระราชดำเนินมายังวิหารพระมงคลบพิตร ได้มีรับสั่งให้บิดทององค์พระมงคลบพิตร และทรงพระราชทานทุนทรัพย์ส่วนพระองค์ เป็นทุนประเดิมในการปิดทอง โดยเริ่มปิดทองเมื่อปี พ.ศ.๒๕๓๔ และเสร็จสมบูรณ์ในปี พ.ศ.๒๕๓๕               สำนักศิลปากรที่ ๓ โดยกลุ่มอนุรักษ์โบราณสถาน ได้ดำเนินการตรวจสอบสภาพปัจจุบันของพระมงคลบพิตร พบว่าทองที่ปิดไว้เดิมเกิดความชำรุดเสียหายหลายจุด เนื่องจากเกิดจากความชื้นและการเสื่อมสภาพตามกาลเวลา คณะกรรมการมูลนิธิพระมงคลบพิตร เห็นควรดำเนินการซ่อมแซมและปิดทองใหม่ทั้งองค์             กรมศิลปากร โดยสำนักศิลปากรที่ ๓ พระนครศรีอยุธยา สำนักช่างสิบหมู่ ประธานกรรมการมูลนิธิมงคลบพิตร และผู้เกี่ยวข้อง ได้ประชุมหารือแผนการดำเนินงานและขั้นตอนการบูรณะองค์พระมงคลบพิตร ที่ประชุมได้มีมติมอบหมายให้สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร ดำเนินการบูรณะองค์พระมงคลบพิตรพร้อมฐานเพื่อให้สง่างาม สมกับเป็นพระคู่บ้านคู่เมืองของจังหวัดพระนครศรีอยุธยา

คู่มือเบื้องต้น : ในการดูแลบำรุงรักษาอนุสาวรีย์ ผลงานประติมากรรมและรูปหล่อโลหะ

              

โครงการบูรณะซ่อมแซมลงรักปิดทอง เสาหลักเมืองกำแพงเพชร  และใบหน้าเจ้าหมื่นขุนศรีวรจักร หน่วยงานที่รับผิดชอบ สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร

การซ่อม สร้างงานศิลปกรรม  เตรียมการจัดริ้วขบวนพยุหยาตราทางชลมารค เนื่องในโอกาสมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา  ๖ รอบ ๒๘ กรกฎาคม พ.ศ.๒๕๖๗กลุ่มประณีตศิลป  สำนักช่างสิบหมู่  กรมศิลปากร  กระทรวงวัฒนธรรมรายละเอียดในการดำเนินงาน •      ส่วนงานแกะสลักและช่างไม้ประณีต. ดำเนินการ •      เพาะเสริมไม้ เสริมความแข็งแรง. แกะสลักลวดลายเสริมที่ชำรุดหักหาย ในส่วนที่หักหาย แตกร้าวให้สมบูรณ์ •      ขัดตกแต่ง ส่วนโขนหัวเรือ,โขนท้ายเรือ, บัลลังก์กัญญา  คฤห์ ดำเนินการแล้วเสร็จ •      ส่วนงานช่างปิดทอง ช่างประดับกระจก และช่างสนะไทย ดำเนินการ •      ล้างทำความสะอาดลวดลายทั้งทำเรือ •      ปิดทองซ่อมในส่วนที่ทองถลอกหลุดลอก •      ประดับกระจกเพิ่มเติมในส่วนที่กระจกชำรุดหลุดหาย •      ส่วนงานช่างเขียนและช่างลายรดน้ำ ดำเนินการ •      ดำเนินการเขียนสีโขนเรือให้สมบูรณ์สวยงาม •      เครื่องประกอบ •      พายเรือและคัดฉากเรือพระที่นั่งฯ (ปิดทอง) •      พายเรือและคัดฉากเรือรูปสัตว์ (ทำสี) •      พู่ประจำเรือดั้ง เรือแซง เรือตำรวจ เรือทองขวานฟ้า เรือทองบ้าบิ่น เรืออีเหลือง และเรือแตงโม •      เขน โล่ ดาบกำมะลอ และหอก  อาวุธประจำ  คฤห์เรือรูปสัตว์ •      ไม้กระทุ้งเส้า

                                                              

การอนุรักษ์ซ่อมแซมบานไม้ประดับมุกศิลปะญี่ปุ่นในประเทศไทย ณ พระวิหารหลวง วัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมาราม

ภาพเขียนกระเบื้องดินเผาที่แสดงถึงอารยธรรมและวัฒนธรรมการค้าขายของทั้งสองชาติ การเชื่อมโยงสายสัมพันธ์กันเป็นเวลากว่า 600 ปีระหว่างไทยและญี่ปุ่น ภาพกระเบื้องชุดนี้แสดงให้เห็นถึงวิถีชีวิตของแต่ละชาติในการทำเครื่องปั้นดินเผาในทุกกระบวนการ  ตั้งแต่การเตรียมวัตถุดิบ  การกรองดิน  การนวดดิน  การขึ้นรูปภาชนะ  การเขียนลาย  การเคลือบ  การบรรจุภาชนะเข้าเตา  และการเผา  ในรูปแบบการผลิตเครื่องปั้นดินเผาของทั้งสองชาติ  ลวดลายกระเบื้องที่ออกแบบได้รับการวาดอย่างประณีตบรรจงด้วยสี  ครามหลากหลายเฉดลงบนแผ่นกระเบื้องพอร์ชเลนสีขาว  และเคลือบใสเผาที่อุณหภูมิ 1,200 องศาเซลเซียส  กระเบื้องทั้ง 48 แผ่น  แต่ละแผ่นมีขนาด 28 x 28 เซนติเมตร  และมีความหนา 12 มิลลิเมตร

ขั้นตอนการขอนุญาตการจัดสร้างอนุสาวรีย์

การออกแบบลายและเขียนสีใต้เคลือบแจกันคู่นิทรรศการพิเศษเรื่อง "เซรามิกแห่งแหลมทองและแดนอาทิตย์อุทัย สานตำนานสายใยไม่เสื่อมคลายในพาณิชยวัฒนธรรมโลก"ณ พระที่นั่งศิวโมกข์พิมาน  พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร ลวดลายบนแจกันประกอบด้วยส่วนบนหรือคอแจกันผูกกันเป็นลายดอกพุดตานก้านขดถัดลงมาเป็นลายก้านขด มีดอกบัวเป็นตัวออกลาย ผูกเป็นลวดลายพรรณพฤกษา มีส่วนก้าน ใบ และดอกผสมผสานกันโดยใช้ลวดลายที่มีต้นแบบมาจากเครื่องสังคโลก ส่วนกลางของแจกันเขียนลายปลาสลับกับต้นไม้โดยด้านหนึ่งของแจกันเป็นลายปลากา ต้นพุดตานและดอกพุดตานเพื่อสื่อถึงประเทศไทย อีกด้านเขียนลายปลาคาร์ปต้นไม้ดัดแบบญี่ปุ่นและดอกซากุระ สื่อถึงประเทศญี่ปุ่น ด้านล่างมีคลื่นน้ำที่ผสมผสานระหว่างคลื่นแบบงานจิตรกรรมไทยและคลื่นน้ำแบบญี่ปุ่นหมายถึง ประเทศไทยและประเทศญี่ปุ่นเป็นมิตรไมตรีต่อกัน มีการประสานร่วมมือกันในด้านต่าง ๆ เขียนสีใต้เคลือบ โดยใช้สีครามเขียนลวดลายพรรณพฤกษา ต้นไม้และคลื่นน้ำเขียนปลาโดยใช้ตราสัญลักษณ์ของโครงการ เขียนสีต้วปลาให้มีสีสัน ด้วยสีส้มสีแดงและสีเหลืองเพื่อให้โดดเด่นขึ้นมา

ผลงานจัดแสดงในงานนิทรรศการด้านงานเซรามิค โครงการพัฒนาศักยภาพบุคลากรด้านศิลปกรรมประจำปี ๒๕๖๕ เสริมทักษะความรู้แนวคิดในการสืบทอดงานศิลปกรรมสำนักช่างสิบหมู่ "ด้านเซรามิค” KAMATAKI : Ceramic Exhibition 2022 (ด้านการเขียนเซรามิค)