สารสำนักช่างสิบหมู่  ปีที่ ๑๐  ฉบับที่ ๓  ประจำเดือนมิถุนายน - กันยายน ๒๕๕๓  นำเสนอเรื่องราวเกี่ยวกับโครงการสร้างบานประตูประดับมุก  หอพระมณเฑียรธรรม  งานประณีตศิลป์แขนงหนึ่งซึ่งควรค่าแก่การอนุรักษ์  รวมทั้งโครงการเสริมสร้างความรู้เกี่ยวกับการสร้างและดูแลบำรุงรักษาอนุสาวรีย์แห่งชาติ  และโครงการฝึกอบรมด้านศิลปกรรมสำหรับบุคคลทั่วไป เรื่อง "โลหะประณีต"

          สารสำนักช่างสิบหมู่  ปีที่ ๑๐  ฉบับที่ ๒  ประจำเดือน ก.พ. - พ.ค. ๒๕๕๓  นำเสนอเรื่องราวเกี่ยวกับการจัดนิทรรศการงานช่างพื้นบ้าน  กับการสืบสานมรดกศิลปวัฒนธรรมไทยในวันอนุรักษ์มรดกไทย  รวมทั้งกระบวนการสร้างพระแท่นที่ประทับ (จำลอง) สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช  และกิจกรรมโครงการเยาวชนสัญจร : ค่ายศิลปวัฒนธรรม  ครั้งที่ ๘  ณ จังหวัดอุบลราชธานี  พร้อมเกร็ดความรู้เรื่องเครื่องไม้ - เครื่องมือ

          เนื่องในโอกาสมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๘๒ พรรษา พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร  สารสำนักช่างสิบหมู่  ปีที่ ๑๐  ฉบับที่ ๑  ประจำเดือน ต.ค. ๒๕๕๒ - ม.ค. ๒๕๕๓  นำเสนอเรื่องราวเกี่ยวกับพระอัจฉริยภาพทางด้านศิลปะของพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร  และบรรยากาศการแสดงนิทรรศการงานช่างประณีตศิลป์ของสำนักช่างสิบหมู่  ในงานมหกรรมวัฒนธรรมเฉลิมพระเกียรติ  ๕  ธันวาคม ๒๕๕๒  รวมไปถึงความหมายของรถประทีป (ไฟฟ้า) เทิดพระเกียรติ

คำว่า “ บัว ” หมายถึง พืชที่เกิดในน้ำจืด สามารถจัดประเภทบัวได้ ๒ ประเภท คือ ปทุมชาติ และอุบลชาติ“ปทุมชาติ” คือ บัวสำหรับกินฝักและเง่า (หัวบัว) เป็นอาหาร ได้แก่ บัวหลวงและบัวสัตตบงกช  สีของดอกบัวทั้งสองชนิดนี้มีทั้งสีขาวและสีแดง รูปทรงของดอกบัวทั้งสองก็แตกต่างกัน กล่าวคือ ดอกบัวหลวงรูปทรงของดอกตูมจะมีความกว้าง ๑ ส่วน สูง ๒ ส่วน และประดิษฐ์เป็นลายบัวได้มากชนิด กับเป็นบ่อเกิดของลายกระหนกครึ่งซีก (ที่เรียกว่ากระหนกสามตัว) ส่วนบัวสัตตบงกชนั้นทรงของดอกบัวตูมจะมีลักษณะป้อมเตี้ยกว่าบัวหลวง  ใช้ประดิษฐ์เป็นลายบัวกระหนก พุ่มตัวเทศและบัวปากฐาน  บัวทั้งสองชนิดนี้มีก้านเป็นหนามเล็ก ๆ พอระคายมือเล็กน้อยเมือเวลาจับต้อง  ดอกและใบชูขึ้นเหนือน้ำตลอดตั้งแต่ดอกตูบจนดอกบานและดอกโรยกลายเป็นฝัก (ภายในเป็นเมล็ดบัว)  สำหรับฝักบัวนั้นใช้รับประทานได้ทั้งเมล็ดอ่อนและเมล็ดแก่  นอกจากทรงของดอกบัวนำไปประดิษฐ์เป็นลายบัวได้หลายแบบแล้วก็ตาม แม้แต่เกสรของดอกบัวยังนำไปประดิษฐ์เป็นลายได้เช่นกัน“อุบลชาติ” คือ บัวสำหรับกินสาย (โดยนำเอาก้านของดอกมารับประทาน) ได้แก่ บัวสัตตบุษย์ บ้างก็เรียกชื่อว่า บัวเผื่อน บัวผัน ดอกมีสี ขาว แดง แต่ถ้าเป็นพันธ์ขนาดเล็กมักมีหลายสี เช่น ชมพู ขาบ เหลือง ม่วง เป็นต้น  มักเลี้ยงเป็นบัวประดับเพื่อความสวยงาม เพราะก้านของดอกเล็กมาก ดอกและใบมักอยู่เหนือน้ำแค่ปริ่ม ๆ น้ำเท่านั้น  ทรงของบัวสัตตบุษย์หรือบัวกินสายนี้มีลักษณะเป็นดอกผอม ๆ ยาว ๆ ใช้ประดิษฐ์เป็นลักษณะของบัวปลายเสาและลายกรวยเชิง

     คำว่า "กระจัง" นี้ถ้าเป็นคำในลักษณะรูปของคำประพันธ์ ส่วนมากมักจะมี "ร" กล้ำด้วย เป็น"กระจัง" แต่ลากศัพท์ทางศิลปกรรมช่างของไทย เดิมเป็นคำซึ่งมาจากคำว่า "กะจังหวะ" หมายถึงการกะให้มีขนาดเท่าๆกัน เพื่อความงดงาม เพื่อที่จะให้รัดกุมในเวลาที่พูดกล้ำกับชื่อของมัน ดังนั้นจึงตัดคำว่า "หวะ" ออกเสีย ความหมายเป็นการประดิษฐ์อย่างหนึ่ง ซึ่งใช้ควบไปกับลวดลาย ซึ่งเป็นกระหนกและลวดลายซึ่งเป็นลาย โดยมีขนาดต่างๆกัน 3 ขนาด เป็นสามชนิด เราเรียกเพิ่มคำว่า "ตัว" นำหน้าเป็น "ตัวกระจัง" แต่ละชนิดก็มีชื่อต่างๆกัน คือ     1. กระจังตาอ้อย ขนาดเล็กสุด     2. กระจังใบเทศ ขนาดกลาง     3. กระจังปฏิญาณ ขนาดใหญ่

ท้าวจตุโลกบาล หรือท้าวจาตุมหาราช คือผู้ยิ่งใหญ่ในสวรรค์ชั้นจาตุมหาราชกา เป็นสวรรค์ชั้นแรก ชั้นล่างสุดในฉกามาพจรภูมิ ชั้นจาตุม มีที่ตั้งอยู่บริเวณเชิงเขาพระสุเมรุ จาตุมหาราชิกา  แปลว่าดินแดนเป็นที่อยู่ขิงท้าวมหาราชทั้งสี กล่าวคือสวรรค์ชั้นนี้เป็นดินแดนที่จอมเทพ 4 องค์ ผู้รักษาคุ้มครองโลกใน 4 ทิศ ปกครองอยู่คนละทิศ ทำหน้าที่รัษาทั้งสี่ทิศ สอดส่องเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นรวมทั้งดูแลบริวานในอำนาจของตน